Er is een moment waarop het stil wordt. Geen afleiding. Geen gesprek. Geen volgende stap. En toch… ontstaat er onrust. Alsof er meteen iets opgevuld moet worden.
Wie herkent het niet. Een ongemakkelijk moment tijdens een gesprek. Koortsachtig zoeken naar onderwerpen. Naar invulling. Het gevoel uit verbinding te zijn.
Wat is ‘uit verbinding zijn’? Het is het moment waarop je niet meer echt aanwezig bent — niet bij de ander, en ook niet bij jezelf. Je schiet in je hoofd, gaat nadenken over wat je moet zeggen, hoe je overkomt, of wat de ander van je vindt. De spontaniteit verdwijnt. Het gesprek wordt iets wat je moet doen in plaats van iets wat gebeurt. Stilte tijdens een gesprek kan je uit verbinding halen. Het is niet dat er geen contact is . Het is dat het contact zijn vanzelfsprekendheid verliest en iets wordt wat je probeert te sturen.
Ik vraag me af: Wat gebeurt er als we die stilte niet doorbreken? Als we niet meteen iets doen, zeggen of bedenken. Maar gewoon stil blijven. Niet omdat het moet. Maar om te zien wat er verschijnt.
Want onder die neiging om te vullen, te verbeteren of te sturen… ligt een stille ruimte. Een moment tussen twee gedachten waarin niets hoeft. Als je daar heel even durft te blijven — zonder direct iets te zeggen, zonder het ongemak weg te duwen — kan er iets verschuiven.
De spanning zakt. Je komt terug in jezelf. En van daaruit ontstaat er weer echt contact. Niet gemaakt. Niet bedacht. Maar eenvoudig, levend en direct. Misschien is verbinding dus niet iets wat je hoeft te creëren, maar iets wat verschijnt wanneer je het even niet probeert.
Het is niet de stilte die onrustig maakt… maar wat er in ons beweegt zodra het stil wordt.
Monnikenwerk – de kracht van aandacht in het kleine
“Het is monnikenwerk…Dat zei een monnik tegen me, terwijl hij het onkruid wiedde op de kleine begraafplaats van de Willibrords abdij.”
Wat is Monnikenwerk?
Ik zit op een bankje in de zon bij de kleine begraafplaats. De abdij is een plek waar ik vaker kom. Om stil te zijn en om even niets te hoeven. Gewoon wat lezen, wandelen, mijmeren.
Ik voel me op deze plek één met de natuur. Een met mezelf en met het leven. Alsof er niets ontbreekt. Alsof het leven, precies zoals het zich nu aandient, genoeg is.
Op de begraafplaats zie ik een oude monnik. Voorovergebogen, op zijn knieën en met zijn handen in de aarde. Hij wiedt het onkruid, langzaam, aandachtig en zonder haast.
Ik wil hem eigenlijk niet storen in zijn bijna meditatieve werk. Wanneer ik hem toch aanspreek en zeg dat het mooi opknapt, glimlacht hij en zegt: “Het is echt monnikenwerk hoor.”
En ergens raakt dat. Monnikenwerk is niet iets groots. Het zit in het kleine. In aandacht. In zorg. En in het bijna onbeduidende dat wat niemand ziet, maar wat alles draagt.
Monnikenwerk in je eigen leven
Misschien herken je het. Dat het leven soms zwaar voelt. Als je vastzit in zorgen en verplichtingen. Als je blijft zoeken maar niet echt vindt. En tegelijk zijn er ook andere momenten waarop alles even stilvalt. Waarop niets hoeft. Waarop het leven precies goed voelt.
Monnikenwerk gaat niet over grote inzichten. Maar over aanwezig zijn bij wat er al is. Zoals die monnik: zonder haast en met aandacht. Aanwezig zijn in elke activiteit of in elk gesprek brengt je misschien wel bij de diepste betekenis van het leven.
Stil staan
En dan helpt het voor mij ook om ook even stil te staan. Niet meteen iets op te lossen. Alleen maar een bewuste aanwezigheid in de dingen die je doet. Net zoals die monnik. Met zijn handen in de aarde. Zonder haast, en met aandacht voor de kleine, soms onbeduidende dingen.
Misschien zit zingeving niet in het vinden van grote antwoorden. Maar in juist deze kleine momenten van aandacht in het leven. In het voelen dat je er bent. Hier. Nu, op dit moment.
Geleide meditatie: Van kloostertuin naar binnentuin
Misschien heb je zin om mee te voelen in dit thema door middel van een korte geleide meditatie. Deze mediatie heet van kloostertuin naar binnentuin. Wat vraagt er in jouw binnentuin om gezien te worden?
Zoek een plek waar je rustig kunt zitten of liggen zonder gestoord te worden. Misschien ben je in gedachten op een mooie plek in de natuur waar je je helemaal op je gemak en ontspannen kunt voelen. Een veld met bloemen, op het strand , aan het water of een andere rustgevende plek.
Voel je één met je omgeving en misschien hoor of voel je de sensatie van de wind, de golven of het gefluit van de vogels om je heen.
Breng nu je aandacht naar je lichaam en loop in gedachten door je lichaam vanaf je tenen naar hoofd. Neem hiervoor rustig de tijd. Als een deel van je lichaam aandacht vraagt, blijf dan daar even bij, zonder oordeel en met liefdevolle aandacht.
Breng zo ook je aandacht naar je ademhaling. Voel je adem op en neer gaan in je lichaam en probeer de adem tot onderin je buik te voelen. Stel je voor dat daar onderin je buik een open ruimte is waar je je de adem kunt ontvangen en vanwaar de adem ook weer je buik vult. Blijf zo even je adem rustig volgen, zonder er iets aan te veranderen.
Jouw binnentuin
Stel je voor dat jouw innerlijke wereld een tuin is. Zoals ook de monnik met aandacht en zorg de tuin onderhoudt, zo kun je ook zorgen voor jouw ‘tuin’.
Hoe ziet jouw tuin eruit? Is het dichtbegroeid? Rustig… of wat rommelig? Misschien is er iets wat aandacht trekt. Een plek in de tuin die wat extra zorg kan gebruiken. Loop er eens rustig naartoe. En kijk ernaar…zoals de monnik dat deed. Zonder haast. Zonder oordeel. En stel jezelf dan de vraag: Wat vraagt hier om gezien te worden? Waar is aandacht en zorg voor nodig? Welke verhalen kom je tegen? Oude verhalen of ervaringen van vroeger. Gevoelens of gedachten.
Blijf daar even bij. Misschien merk je dat je iets wilt veranderen in jouw binnentuin. Zoals je in een tuin iets kunt snoeien, wieden, opruimen of nieuwe planten poten. Maak jouw binnentuin in gedachten zodat jij je er prettig en ontspannen in voelt. Wat wil je behouden of wat kan er weg. Voel wat deze verandering in je tuin met je doet.
En besef ..dat je altijd terug kunt keren naar jouw binnentuin om te zien of er zorg of onderhoud nodig is.
Breng je aandacht dan weer langzaam terug naar je ademhaling. Voel je lichaam. De plek waar je zit of ligt. En als je er klaar voor bent…open je rustig je ogen. Neem de aandacht voor het kleine mee in je dagelijkse leven. Zoals ook de monnik zorg draagt voor de tuin… zo kun jij, stap voor stap, zorgen voor wat er in jouw tuin leeft…….
De binnenkamer : een actiedag voor jouw monnikenwerk
De binnenkamer is een eendaagse bijeenkomst waarin je vertraagt, stil wordt en opnieuw contact maakt met wat er in jou leeft.
Namasté is een begroeting vanuit het Hindoeïsme en komt van oorsprong uit het Sanskriet. Het is een gebaar, waarbij de handen worden samengevoegd ter hoogte van het hart. Met het hoofd licht gebogen zegt men Namasté of Namaskaar.
Deze vorm van begroeting heeft mij op een bepaalde manier geraakt. Het is zo anders dan de westerse manier van begroeten, waarbij men elkaar stevig de hand drukt. Deze manier van begroeting benadrukt meer de fysieke kracht, terwijl Namasté meer een ontmoeting is op een spirituele laag: Het Goddelijke in mij, groet het Goddelijke in jou!
Namasté betekent dus meer dan alleen “hallo”. Het is een begroeting op universeel niveau van vrede, respect en verbinding.
In de coronatijd zag men deze vorm van begroeting ook in het Westen wel vaker. De afstand geeft ook ruimte aan een begroeting, waarbij de volledige persoonlijkheid wordt gezien en gerespecteerd. Namasté drukt ook nederigheid, stil worden en respect uit.
De essentie van begroeting
Tijdens een training kreeg ik van een cursist een schilderijtje met daarop een tekst met de diepere betekenis van Namasté. Het raakte mij omdat deze vorm van begroeting zo de essentie weergeeft van wat werkelijk een ontmoeting zou moeten zijn: de ander in zijn of haar volledig spectrum begroeten.
‘Ik groet en ik eer het goddelijke in jou, Ik eer de plaats in jou, waarin het hele universum is, Ik eer de plaats in jou, die liefde is, waarheid, licht en vrede.. Als JIJ Bent, in jou, waar liefde is, waarheid, licht en vrede, en Ik Ben, in Mij , waar liefde is, waarheid, licht en vrede, Dan zijn we samen EEN’.
Als al onze ontmoetingen zouden plaatsvinden vanuit deze intentie, dan zou de wereld er ongetwijfeld anders uitzien: Het besef dat we uit EEN universele of Goddelijke bron komen, maakt een ontmoeting met de ander, ook als we moeite of weerstand voelen met die ander, een bijzondere spirituele ontmoeting.
“Ik heb nooit geweten hoe weldadig stilte kan zijn. Ik heb nooit geweten hoe weldadig het was en hoe wij dat alsmaar overschreeuwen. Er viel iets weg. Het werd nog stiller. Plotseling was daar het heel diepe besef dat ik, als alle gedachten verwaaid zouden zijn, dan de diepste zin van alles zou raken. Van kinderen, van geboren worden, van dood, van wie ik ben. Plotseling daagde er iets, en wel dat die diepste zin ontzettend eenvoudig is. Ontzettend simpel. Dat we alleen al die drukte van ons af moeten gooien. Dat we in die stilte moeten leren luisteren. Luisteren naar wat voorbij woorden is. Voorbij ons permanente geschreeuw. Voorbij onze drukte. Nog even, nog even, ik voel het, het zal er zijn!”
Bovenstaand autobiografisch verhaal werd geschreven door een Russische zakenman, die net de trein had gemist en daardoor 24 uur moest wachten. Wachtend in de stilte van het bos kwam hij tot deze bijzondere gewaarwording. Interessant om te weten is dat deze atheïstische Rus, verstoken van enige religiositeit, toch in de diepte van zijn hart dit universele gevoel wist te ervaren. (vrij bewerkt naar ‘je kunt er niet uitvallen’/Ton Lathouwers)
Was het maar zo eenvoudig
Was het maar zo eenvoudig en konden we allemaal maar even gaan zitten en dat alle levensthema’s dan gelijk duidelijk worden. Misschien is het ook wel eenvoudiger dan we denken en kunnen we door stil te zijn tot bijzondere innerlijke inzichten komen.
Soms moet je door een muur van onwil, verveling en pijn heen breken om een glimp op te vangen van een dimensie achter de stilte en het geraas van alledag. Het is zeker niet zo dat je altijd stil op je matje moet gaan zitten. Een wandeling in de natuur brengt je soms ook naar een dieper Zijn, maar het kan ook gewoon zomaar plotseling uit de lucht komen vallen.
Een glimp van de eeuwigheid
Mijn ervaring was op de snelweg tussen Alkmaar en Haarlem. Dus geen meditatiemoment in de stilte van de Zendo. Niks van dit alles. Nee, met een snelheid van 120 kwam ik van een training in Castricum en op weg naar huis kwam het zomaar uit de lucht vallen. Een ongewone helderheid en alertheid. Een gevoel of alles samenviel en ik onderdeel werd van een warme samenhang met alles en iedereen om me heen. Ik heb nog dagen erna dit wonderlijke gevoel vast kunnen houden en nu nog na jaren blijft deze herinnering me bij alsof ik een glimp van de eeuwigheid heb ervaren.
Terwijl ik dit schrijf merk ik dat deze ervaring als een futiliteit kan overkomen. Het is ook onmogelijk om de juiste woorden te vinden om deze diepere ervaring achter de stilte weer te geven. Er zijn geen woorden om dat wat ‘onbenoembaar’ is te benoemen. Deze woorden blijven verscholen in de stilte van mijn hart. Toch laat deze herinnering diepe sporen na. Het verwijst naar een oervertrouwen en me opgenomen te weten in een alomvattende liefde.
Is hiermee mijn leven veranderd? Nou nee. Ik blijf worstelen met mijn dagelijkse sores. Zoals in het Boeddhisme zo mooi wordt verwoord: ‘Vóór de verlichting hout hakken en eten koken en ná de verlichting hout hakken en eten koken’. Ogenschijnlijk is er niets veranderd, maar toch is alles anders.
Ervaring van jouw unieke moment
Misschien heb jij zelf ook eens in een uniek moment ervaren dat de wereld even stil stond en je opgenomen werd in een warm eenheidsgevoel waarin je de diepste zin van alles kon raken. Een ervaring om nooit te vergeten, die misschien ook als ‘onbenoembaar’ in je hart schuilt?
Wil je toch een poging wagen om jouw ervaring te delen? Geef een commentaar of reactie op dit artikel. Bij voorbaat hartelijk dank.
Dit verhaal gaat over een goedgemutste therapeut met een goedlopende praktijk. Hij heeft zijn leven keurig op orde.
Op zekere dag zit er aan het einde van zijn werkdag, nog een laatste cliënt in zijn praktijk te wachten. Hij denkt “Die zal ook nog wel met mij willen praten, ik ben wel moe na zo’n drukke dag en heb zin om naar huis te gaan, maar vooruit!
En hij zegt: kom binnen. De man neemt tegenover hem plaats en blijft hem de hele tijd zwijgend aankijken, op een manier zoals nog nooit iemand hem aankeek. De therapeut denkt eerst: nou ja, ik zal even wachten. Beetje geduld hebben, dan komt de man zo meteen wel los. Maar dat gebeurt niet.
Niks, alleen stilte
En dan begint de therapeut onrustig te schuiven op zijn stoel. Hij zegt: ‘Ja, ik begrijp het wel, het is heel moeilijk als je iets wil zeggen en je hebt er geen woorden voor. Je zit zo dicht, ik begrijp het heel goed!’.
Maar van de andere kant komt geen reactie. Niks, alleen stilte. De man kijkt en zit stil. Hij kijkt niet boosaardig of verontrustend of zo. Hij kijkt gewoon. De therapeut ziet van alles in die ogen, hij projecteert van alles in die blik. Hoelang die ontmoeting duurt weten we niet. Misschien is die man maandenlang teruggekomen. En elke keer zat hij daar stil, zwijgend.
En dan gebeurt er iets, niet met de cliënt, maar heel opmerkelijk met de therapeut. Heel zijn instrumentarium als professional, therapeut of als wat dan ook, niks van dit alles werkt. En tot zijn ontzetting merkt de therapeut dat hij zelf steeds onrustiger wordt, steeds meer gespannen. Er komt van alles bij hem op tegen deze man. Hij weet zich geen raad. Het wordt erger en erger. Wanhoop.
Web van verklaringen
Hij ontdekt dingen in zichzelf die hij niet wil zien. Angst, woede, onmacht, eenzaamheid. Hij ziet de Kaïn in zichzelf, de Hitler in zichzelf. Het liefst wil hij deze man vernietigen die ontsnapt aan het web van verklaringen, waar hij als mens en professioneel geschoold therapeut over beschikt. Zijn therapie helpt hem niet, zijn theologie helpt hem niet, zijn psychiatrische kennis helpt hem niet, evenmin als zijn sociale vaardigheid.
Niets en niets bleef er meer over. Het was schokkend, onthullend en verwarrend. het was beangstigend. Daar stond hij met lege handen. Het niets, de leegte, de eenzaamheid. het was verschrikkelijk. En dan kijkt hij de man weer aan.
Overgeven aan het niet meer weten
En dan gebeurt er iets. Plotseling. Denk niet dat het een plotselinge bliksemflits was of zoiets. Ineens wordt alles anders. De therapeut heeft daar ook geen woorden voor. Het is een overgave. Een loslaten en overgeven aan het niet meer weten. En juist op dat moment breekt het licht door, juist daar als je zelf nergens meer bent.
Hij kijkt naar de ander en bedankt hem want hij weet: deze mens heeft mij gered. Want deze mens heeft aangedurfd wat deze therapeut nooit durfde. Hij durfde in zijn eenzaamheid te kijken, in de leegte, in de onmacht. De therapeut moet erkennen: ik dacht dat ik het was die hem moest bevrijden, maar hij bevrijdde mij uit al mijn webben, uit al mijn vooroordelen.
Vrij bewerkt naar een verhaal van Ton Lathouwers en Howard Cooper.
Tijdens mijn jarenlange ervaring als manager en later als coach en opleider bij IMC Mensontwikkeling en ZenCenter heb ik veel persoonlijke gesprekken gevoerd met cliënten en cursisten. Niet de gewone gesprekken bij de koffiemachine, maar gesprekken waarin we beiden iets van onszelf lieten zien. Een ontmoeting van ‘hart tot hart’.
In deze verdiepende gesprekken gebeurde er vaak iets bijzonders. Iets dat me soms zo maar kon overvallen. Het gevoel van een hechte en warme verbinding, waarin onze zielen elkaar leken te raken. Het maakte dan ook niet meer uit of ik me irriteerde aan die ander, Ik keek er als het ware doorheen en zag alleen de pure mens, de unieke persoon die, misschien net als ik, worstelde met zijn of haar aardse bestaan.
Een spirituele intimiteit
Het contact met de pure mens achter de mens ontroert mij. Het lijkt of ik in deze ontmoeting ook mijzelf tot in mijn diepste wezen ontmoet. In dit contact valt de dualiteit weg van jou en van mij en zijn we één.
Op zo een moment ben ik bewust van mijzelf in het hier en nu. Ik ervaar een kracht waarin ik word opgetild naar een bijzondere hoogte van aandacht en concentratie. Deze verbinding ervaar ik als een spirituele intimiteit. De ander staat ego-loos voor me, naakt en onbeschermd. En ik sta daar ego-loos en naakt tegenover. Het maakt me nederig en diep dankbaar om rechtsreeks in het ‘hart van de ander’ te mogen kijken.
Een diep verlangen om geraakt en gezien te worden
Er is een diep verlangen in elk mens om in het hart geraakt en gezien te worden. Ik hoor dat ook terug in de gesprekken die ik heb gehad met deelnemers aan trainingen. Dit verlangen wordt duidelijker in een wereld waar tegenstellingen zich verharden en onzekerheid en angst vaker doorklinken. Misschien herken je ook die momenten waarin je tijdens een gesprek in je ziel bent geraakt. De coach of begeleider heeft je geholpen om de weg naar huis te vinden en heeft je weer in verbinding gebracht met jouw essentie en daarmee met antwoorden op jouw levensvragen.
Wakker worden!
De Boeddhistische grondbeginselen kunnen ons over deze verbinding met de ander én vooral over de verbinding met onszelf heel wat leren. De reis naar het hart begint met bewustwording. Het vraagt ons om ‘wakker te worden’ en onszelf ten diepste te aanvaarden. Dat is al een hele opgave, want we zijn niet zo gewend om naar onszelf te kijken, laat staan onszelf te accepteren en tevreden te zijn met wie we zijn.
Deze vorm van Zen Coaching is een uitnodiging om een balans te creëren tussen Oosterse en Westerse denkbeelden in coaching of begeleiding. Zen Coaching is een mystieke weg en tegelijkertijd een praktische weg die aan onze resultaatgerichte westerse wereld een dimensie toevoegt waarin ‘aandacht en mededogen meer ruimte krijgen.
Modellen en technieken kunnen waardevol zijn om de rationele geest te ondersteunen, maar de werkelijke antwoorden komen diep van binnen, uit de stilte van de verbinding ‘van hart tot hart’.
Soms kom ik niet uit mijn woorden als ik iets bijzonders wil vertellen. Simpelweg omdat er geen woorden zijn om schoonheid, liefde of geluk te omschrijven.
Ik noem zo een moment de magie van het onbenoembare. Het is magisch omdat er dan iets van binnen gebeurt waarbij mijn ziel lijkt samen te vallen met dit unieke moment en ik eenheid voel in wie ik ben en wat ik doe. Het lijkt alsof de grenzen van mijn ZIJN vervagen en ik alleen maar eenheid ben. Soms kan dit eenheidsgevoel me plotseling overvallen als ik in de natuur ben of naar muziek luister.
Je begrijpt, ik probeer het woorden te geven, maar het ligt toch op een ander niveau dan het gebruikelijke mentale niveau waar onze woordenschat ligt opgeslagen.
in verbinding met innerlijke bron
Sinds mensenheugenis is men op zoek naar dit eenheidsgevoel. Hoe kunnen we weer thuiskomen en in verbinding blijven met deze innerlijke bron. In veel culturen wordt deze verbinding gezocht in religies en rituelen. In Oosterse culturen is meditatie en stilte een manier om dieper door te dringen tot deze innerlijke bron.
Misschien ken je vanuit de christelijke traditie de verhalen over de zoektocht naar de graal of de Keltische mythe van koning Arthur. Ook in de Da Vinci Code staat de Graal synoniem voor het wezenlijke of het Goddelijke in onszelf. Dat in werkelijkheid deze Graal nooit werd gevonden mag duidelijk zijn. De zoektocht naar de Graal werd uiteindelijk belangrijker gevonden dan het vinden.
Maar nu terug naar de realiteit van vandaag. Veel mensen zoeken nog steeds hun Graal buiten zichzelf. Zij beleven misschien ook spannende avonturen, net als de ridders uit het verhaal van Percival. Zij maken lange reizen of zoeken het ultieme geluk in hun werk of in het vergaren van kennis. ‘Als ik dit eenmaal heb afgevinkt op mijn bucketlist, dan ben ik geslaagd. Dan heb ik bereikt wie en wat ik wil zijn’.
En net als de zoekers naar de Graal vind je uiteindelijk hier niet het wezenlijke in jezelf en kom je tot de conclusie dat er méér moet zijn in het leven, dat veel dichterbij ligt, verscholen in het woordeloze.
Ik ben, misschien net als jij, ook een bevlogen zoeker die de dualiteiten van het leven wil ontstijgen en wakker wil worden uit de mentale mist van het leven. Het verlangen om opgetild te worden alsof er geen jij of ik meer bestaat, geen binnen of buiten. Alleen zuivere aandacht en bewustzijn. Het gevoel één te zijn met alles om je heen. Voel je uitgedaagd om ook op reis te gaan naar het onbenoembare in jezelf, waar woorden tekort schieten….
